Troseddau adar
Mae pob aderyn gwyllt, eu nythod, a'u hwyau wedi’u gwarchod gan y gyfraith. Mae'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd adar gwyllt yn fwriadol, oni bai bod hynny’n cael ei wneud o dan drwydded.
Mae'r amddiffyniad hwn yn gymwys i bob rhywogaeth, gan gynnwys colomennod, gwylanod, brain, a pharacitiaid. Mae hefyd yn cynnwys adar ysglyfaethus gan gynnwys eryrod aur, hebogiaid tramor, bwncathod, barcutiaid coch a bodaod tinwyn.
Adar yn nythu
Mae hefyd yn drosedd cymryd, niweidio neu ddinistrio nyth unrhyw aderyn gwyllt yn fwriadol tra bo’n cael ei ddefnyddio neu ei adeiladu. Mae hyn yn cynnwys cymryd neu ddinistrio wyau unrhyw aderyn gwyllt oni bai bod hynny’n cael ei wneud o dan drwydded.
Mae yna rywogaethau sydd â diogelwch cyfreithiol ychwanegol. Mae'r rhain yn cynnwys hebogiaid tramor, tylluanod gwyn a barcutiaid coch. Yn achos yr adar yma mae'n drosedd tarfu arnyn nhw’n yn fwriadol neu'n ddi-hid tra byddan nhw:
- yn adeiladu nyth
- ar nyth neu ger nyth sy'n cynnwys wyau neu gywion
- yn gofalu am gywion dibynnol
Achosi dioddefaint drwy 'rwydi atal adar' neu’r tebyg
Mae hefyd yn drosedd pan fydd aderyn yn cael ei ddal mewn rhwydi atal adar ac nad yw'n gallu dianc, gan arwain at achosi dioddefaint diangen trwy niwed, poen neu anaf. Perchnogion eiddo sy'n gyfrifol am sicrhau nad yw hyn yn digwydd. Mae hyn yn cynnwys gosod, cynnal a chadw a monitro rhwydi adar, ac ymateb yn brydlon os bydd unrhyw aderyn yn cael ei ddal.
Catapyltio
Catapyltio yw lle mae rhywun yn defnyddio catapwlt i lansio neu saethu rhywbeth at fywyd gwyllt. Mae'n anghyfreithlon gwneud hyn. Mae hefyd yn drosedd meddu ar unrhyw beth sydd wedi'i fwriadu ar gyfer lladd neu anafu adar, megis catapwlt.
Mae hyn yn effeithio'n gyffredin ar y rhain:
- adar dŵr, fel hwyaid, gwyddau ac elyrch
- adar eraill a mamaliaid gwyllt, fel colomennod, gwylanod, gwiwerod a llwynogod
- anifeiliaid domestig
Sut i adnabod troseddau yn erbyn adar
Gall aelodau'r cyhoedd helpu i adnabod troseddau yn erbyn adar drwy fod yn effro i'r canlynol:
- adar ysglyfaethus marw yn gorwedd wrth ymyl colomennod, cwningod, ffesantod marw, neu abwyd gwenwynig eraill. Rhaid ichi beidio â chyffwrdd â'r rhain
- adar ysglyfaethus byw wedi’u dal mewn unrhyw drap
- unigolion neu grwpiau yn cario catapyltiau, berynnau, marblis neu gerrig mân, yn enwedig mewn mannau lle mae digwyddiadau wedi bod o'r blaen.
- unrhyw drapiau sbring wedi'u gosod yn yr awyr agored nad ydyn nhw o fewn twnnel cawell neu strwythur twnnel caeëdig arall
- unrhyw 'drapiau polyn', sef trapiau sbring a osodwyd ar ben postyn
Wrth gadw llygad am droseddau yn erbyn adar sy'n nythu, gall aelodau'r cyhoedd helpu drwy fod yn effro i'r canlynol:
- gwaith adeiladu, adnewyddu neu ddymchwel yn ystod y tymor nythu sy'n effeithio ar wagleoedd mewn toeau, bargodion, pontydd, neu fannau nythu hysbys eraill
- gwaith ar goed, gwrychoedd neu lystyfiant yn y tymor nythu, yn enwedig yn y gwanwyn a dechrau'r haf
- tystiolaeth bod nythod gweithredol yn cael eu tynnu, eu difrodi neu eu dinistrio'n fwriadol
- tynnu wyau neu gywion o'r nythod
Wrth gadw llygad am droseddau sy’n ymwneud â rhwydi atal adar, gall aelodau'r cyhoedd helpu trwy fod yn effro i’r canlynol:
- adar sy'n amlwg wedi'u trapio, wedi'u clymu neu yn hongian o rwydi ar adeiladau, pontydd rheilffordd, tanffyrdd, neu strwythurau tebyg
- adar marw neu gyrff adar sy'n dadelfennu ar ôl cael eu dal mewn rhwydi
Mae'n hynod bwysig nad ydych chi'n cyffwrdd ag unrhyw adar marw, ond daliwch i’w riportio nhw.
Os oes adar wedi’u hanafu neu os byddwch chi’n dod o hyd i gywion sy’n agored i niwed neu sydd wedi'u gadael, gallwch hefyd gysylltu â sefydliad adsefydlu bywyd gwyllt lleol drwy www.helpwildlife.co.uk.
Beth i’w wneud os ydych yn amau trosedd yn erbyn adar
Os byddwch chi'n dod ar draws aderyn marw neu wrthrych amheus, fe allai hyn fod yn safle trosedd bywyd gwyllt. Gall pob darn o wybodaeth fod yn hanfodol wrth erlyn troseddwr.
Dylech chi:
- tynnu lluniau neu fideos os yw'n ddiogel gwneud hynny, neu wneud braslun cyn gynted â phosibl, gan gynnwys yr amgylchoedd ac unrhyw dirnodau i helpu swyddogion i ddod o hyd i safle’r drosedd eto
- defnyddio darn arian neu lyfr nodiadau i ddangos graddfa os ydych yn tynnu llun gwrthrych, ond peidiwch â tharfu ar unrhyw beth
- nodi’r lleoliad mor gywir â phosibl drwy gyfeirnod grid, GPS, neu what3words
- nodi disgrifiad unrhyw un a ddrwgdybir ac unrhyw rifau cerbydau
- nodi’r amser a’r dyddiad, a beth ddigwyddodd
Dylech chi ddim:
- rhoi eich hun mewn perygl er mwyn casglu gwybodaeth. Eich diogelwch chi yw'r flaenoriaeth bob amser
- darfu ar y safle drwy gerdded o gwmpas yn ddiangen a sathru ar dystiolaeth bosibl
- symud unrhyw beth
- cyffwrdd ag unrhyw drapiau, adar marw, neu abwydau gwenwynig a amheuir. Mae llawer o wenwynau, megis carbuforan, yn hynod beryglus hyd yn oed mewn symiau bach iawn a gallant gael eu hamsugno drwy’r croen
- mynd at unrhyw un yr ydych yn amau sy’n cyflawni trosedd, gan y gallai droi’n dreisgar neu’n ymosodol
Os ydych chi hefyd yn adnabod neu'n amau bod rhywun yn anafu neu'n lladd adar â chroesbwâu, catapyltiau neu unrhyw ddulliau eraill, riportiwch hyn.
Ei riportio
Os oes trosedd yn digwydd ar hyn o bryd, neu os yw'r person dan amheuaeth yn dal yn y fan a'r lle, ffoniwch 999. Os oes gennych chi nam ar y clyw neu'r lleferydd, defnyddiwch ein gwasanaeth ffôn testun 18000 neu anfonwch neges destun aton ni ar 999 os ydych wedi cofrestru ymlaen llaw gyda'r gwasanaeth SMSbrys.
Os gwelwch chi rywbeth anghyfreithlon neu amheus, gallwch ei riportio ar-lein.
Ffyrdd eraill o riportio
Gallwch hefyd riportio troseddau yn erbyn adar yn ddienw i Crimestoppers.
Gwybodaeth ychwanegol
Gall amrywiaeth o drapiau cawell a thrapiau sbring, ynghyd â maglau, gael eu defnyddio’n gyfreithlon i reoli mamaliaid ac adar penodol.
Byddwch yn ymwybodol: os byddwch chi'n difrodi’r rhain, efallai y byddwch chi'n cyflawni difrod troseddol.